Năm 2007, tập đoàn dầu khí nhà nước Venezuela đã tiến hành đàm phán lại và đã mở rộng quyền kiểm soát lên 78%, cao gấp đôi so với trước đây đối với 4 mỏ dầu lớn tại vịnh Orinoco; ngừng cung cấp dầu mỏ cho tập đoàn dầu lửa lớn nhất của Mỹ là Exxon Mobil...
Có nguyên nhân do vụ nổ lớn ngày 18.2 tại một nhà máy lọc dầu lớn có công suất 70 nghìn thùng dầu/ngày ở bang Texas (Mỹ), làm cho nhà máy này phải ngừng hoạt động dự kiến trong 2 tháng. Có nguyên nhân do dự đoán Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) - cung ứng khoảng 40% sản lượng dầu trên thế giới - định sẽ không những không tăng mà còn có thể cắt giảm sản lượng khai thác tại kỳ họp dự kiến diễn ra vào ngày 5.3 tới đây tại Vienna (Áo).
Có nguyên nhân do lo ngại về nguy cơ tiếp tục xảy ra bạo loạn tại Nigeria - nước xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất châu Phi. Nước này hiện mất 600 nghìn thùng dầu mỏ mỗi ngày do những cuộc bạo động quân sự nhằm vào các công ty khai thác dầu tại vùng châu thổ Niger, khiến cho xuất khẩu dầu thô của Nigeria giảm 25% kể từ đầu năm 2006 tới nay. Có nguyên nhân do quyết định giảm bớt lượng dầu thô cung cấp cho các nhà máy lọc dầu ở Đức của tập đoàn LUKOJL. Có nguyên nhân do đồng USD tiếp tục bị giảm giá so với các đồng tiền mạnh trên thế giới. Đứng trước tình hình này, các nước xuất khẩu dầu lớn của Trung Đông muốn chuyển việc bán dầu thanh toán bằng USD sang euro, càng làm cho giá dầu thô tính bằng USD tăng cao.
Với việc giá dầu trên thị trường thế giới tăng cao như trên, theo tính toán sơ bộ, xăng nhập khẩu về bán có thể lỗ trên 800đ/lít, dầu nhập khẩu về bán còn có thể bị lỗ hơn nữa. Vì giá dầu Nhà nước còn phải bù lỗ.
Mặc dù vậy, Nhà nước và các doanh nghiệp không nên điều chỉnh giá xăng dầu ở trong nước vào lúc này, bởi 3 lý do:
Thứ nhất, lạm phát trong thời gian này của Việt Nam là quá cao (tháng 11.2007 tăng 1,23%, tháng 12.2007 tăng 2,91%, tháng 1.2008 tăng 2,38%, tính chung 3 tháng tăng 6,66%; nếu dự đoán tháng 2 tăng 3% là đúng, thì năm 2008 mới qua 2 tháng đã tăng gần 5,5%, bằng hai phần ba tốc độ tăng theo mục tiêu đề ra cho cả năm). Nếu so tháng này của năm sau với tháng cùng kỳ năm trước (tức là sau một năm), thì tháng 11.2007 đã tăng 10,01%, tháng 12.2007 đã tăng 12,63%, tháng 1.2008 đã tăng 14,11% - tức là tốc độ tăng có xu hướng cao lên và đều ở mức hai chữ số. Nếu tăng giá xăng dầu vào lúc này thì chẳng khác gì là “đổ thêm dầu vào lửa”, làm cho lạm phát “lồng” lên. Hãy nhớ lại tốc độ tăng giá của tháng 12.2007. Tháng 11.2007 giá tăng 1,23%, cuối tháng 11 đã điều chỉnh giá xăng tăng khá mạnh lên 13 nghìn đồng/lít, nên tốc độ tăng giá tháng 12 đã “phi mã” lên 2,91%- tốc độ tăng chưa từng có của tháng 12 trong 15 năm trước đó- đưa tốc độ tăng giá chung trong cả năm lên 12,63%, cao nhất so với 11 năm trước đó, làm cho lạm phát trở thành một trong những vấn đề nổi cộm nhất của năm 2007. Nếu tăng giá xăng dầu vào lúc này thì giá tiêu dùng tháng 3 chắc chắn sẽ không giảm như các năm trước mà trái lại còn tăng lên cao và đưa tốc độ tăng giá tiêu dùng sau 3 tháng của năm 2008 có thể lên đến trên 6%, gần bằng một nửa tốc độ tăng của cả năm 2007 !
Thứ hai, để kiềm chế lạm phát theo chỉ đạo của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước đã đưa ra hàng loạt các biện pháp siết chặt tiền tệ với nhiều đặc điểm ít thấy từ trong 15 năm qua (sau lạm phát phi mã trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế - xã hội trước đây). Nếu tăng giá xăng dầu vào lúc này, thì đi ngược lại sự chỉ đạo kiềm chế lạm phát của Chính phủ, chẳng khác gì “đánh bùn sang ao” sau các biện pháp của Ngân hàng Nhà nước .
Thứ ba, cho đến bây giờ, chưa có doanh nghiệp nào nhập xăng dầu về với giá mới tăng của thế giới, tức là vẫn còn bán theo giá đã nhập cũ (thấp hơn giá thế giới hiện nay). Điều đó chứng tỏ hai vấn đề. Một mặt, không phải cứ giá thế giới tăng là trong nước tăng bởi vì trong kinh tế thị trường, doanh nghiệp đã kinh doanh là phải có vốn để dự trữ hàng; cả nước cũng phải có dự trữ (chẳng lẽ quốc gia cũng phải đi ăn đong?). Mặt khác, trong điều kiện giá thế giới đang trong xu hướng tăng, các đơn vị nhập khẩu trong nước cũng cần phải sớm tính đến việc dự trữ hàng, hoặc cần thực hiện phương thức mua bán kỳ hạn. Cơ quan dự trữ nhà nước cũng cần có sự ưu tiên trong việc lựa chọn những mặt hàng và khối lượng dự trữ của quốc gia. Có thông tin Trung Quốc hết chỗ chứa trên mặt đất, dự đoán sớm rằng giá xăng dầu thế giới tăng cao, nên ngay từ các năm trước đây đã nhập khẩu xăng dầu bơm vào mỏ đã khai thác để chứa!
N.M