Ảnh: Káp Thành Long

* Xin ông cho một đánh giá chung về VSATTP của Việt Nam hiện nay?

- Tôi xin nói ngắn gọn: Mức độ VSATTP của thực phẩm bày bán ở các chợ, trong khu dân cư ở nước ta quá thấp, nguy cơ gây bệnh và lây bệnh quá cao, tình trạng mất VSATTP có ở hầu hết các mặt hàng thực phẩm đang bày bán tự do tại các chợ. 

* Nguyên nhân của tình trạng mất VSATTP do đâu, thưa ông?

- Có nhiều nguyên nhân, trong đó có ý thức của người dân, người dân còn quá thiếu ý thức trong việc sản xuất và chế biến thực phẩm không an toàn để bày bán ở các chợ, các khu dân cư, trên đường phố... Qua điều tra, chúng tôi thấy số người hiểu đúng về VSATTP

TS Trần Đáng: Hiện nay lực lượng cán bộ chuyên về VSATTP quá mỏng. Sắp tới, hệ thống cơ quan chuyên trách về VSATTP trong cả nước sẽ được hình thành. Theo đó ở cấp trung ương là Cục VSATTP, tối thiểu là có 100 nhân viên (hiện nay Cục có hơn 50 nhân viên), trong đó có thanh tra. Các tỉnh sẽ có chi cục VSATTP với tối thiểu là 25 nhân viên, riêng Hà Nội và TP. HCM có tối thiểu 50 nhân viên và cũng có thanh tra chuyên ngành. Cấp quận huyện có trung tâm VSATTP trong đó có thanh tra viên, đến khi đó chúng tôi hy vọng là sẽ bao phủ được hệ thống cơ quan quản lý, kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm.

chưa đầy 45%, trên 55% số người được hỏi chưa hiểu đúng về vấn đề này. Một nguyên nhân chủ yếu khác là do chính quyền cơ sở, mà cụ thể là chính quyền phường, xã chưa vào cuộc một cách quyết liệt. Nguyên nhân của chuyện này là chế tài chưa nghiêm, Chính phủ đã quy định hình thức xử lý là cách chức người đứng đầu chính quyền phường, xã nếu không làm tròn trách nhiệm về quản lý, chống vi phạm VSATTP. Nhưng đã có ai bị cách chức? Mà ai cách chức ai, chúng tôi có chức năng cách chức không? Chúng tôi không có, mà phải ông quận cách chức ông phường. Tôi chưa thấy ông phường, xã nào bị cách chức vì không làm tròn trách nhiệm chống việc vi phạm VSATTP. 

* Những bệnh nào hay gặp có nguyên nhân từ việc mất VSATTP ?

- Đó là bệnh tả mà dịch tả bây giờ vẫn chưa chấm dứt, ngoài ra còn có bệnh thương hàn, bệnh lỵ trực trùng, các bệnh đường ruột, bệnh ký sinh trùng... Đó là các bệnh cấp tính người ta còn nhìn thấy được, đáng lo ngại hơn, đa số người dân còn coi thường, chưa hiểu hết tác hại của thực phẩm thiếu an toàn có thể gây ra các bệnh mãn tính như ảnh hưởng đến phát triển giống nòi, thể lực con cái, ảnh hưởng đến trí tuệ... Trong số các loại thực phẩm thì thực phẩm ăn ngay đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ lây nhiễm bệnh nhất. Chúng tôi đang khuyến cáo 6 loại thực phẩm không nên ăn trong thời điểm này. Đó là: rau sống; lòng lợn tiết canh; mắm tôm mắm tép sống; hải sản sống; gỏi, nem chạo nem chua; nước, nước đá mất vệ sinh. 

* Nhiều người tưởng rằng đá lạnh sẽ giết chết vi trùng?

- Quan niệm đó hoàn toàn sai lầm. Không những không thể giết chết vi khuẩn, vi trùng,

Ảnh: Đ.N.T

nước đá thiếu vệ sinh còn là nơi giữ vi trùng sống lâu hơn. Nó như một cách bảo quản, giữ cho vi khuẩn, vi trùng ngừng không phát triển, nhưng khi có nhiệt độ phù hợp nó lại bung ra, hoạt động mạnh hơn. Trong nước đá có hầu hết các loại vi khuẩn vi trùng gây bệnh như bệnh tả, bệnh thương hàn, bệnh lỵ...

* Trong khi tình trạng thực phẩm thiếu an toàn đang tràn lan, theo ông, người dân cần làm gì để tự bảo vệ mình?

- Trong khi điều kiện VSATTP chưa đảm bảo, người dân nên là người tiêu dùng thông thái để tự mình bảo vệ bản thân và gia đình mình. Mỗi người phụ nữ, mỗi bà nội trợ khi đi chợ phải biết lựa chọn thực phẩm an toàn, mua được rồi phải biết chế biến nấu nướng thế nào cho giảm bớt độc hại. Bây giờ đời sống người dân cũng nâng cao, nhiều người hay đi du lịch, các gia đình cần biết bảo vệ mình, tìm đúng quán để ăn, không ăn ở chỗ vỉa hè, lề đường, không ăn ở những quán không có giấy phép đủ điều kiện. Vào quán ngó cái bếp, ngó nhân viên bẩn thì không nên ăn.

* Ông có thể tiết lộ khi ở nhà, ông là người tiêu dùng thông thái như thế nào?

- Mình là công chức nhà nước, không có thời gian mà trồng rau được, rau mình phải đi mua, nhưng phải mua ở hàng quen, biết rõ rau người ta lấy ở đâu về bán. Và phải có kinh nghiệm trong việc lựa chọn, như quan sát, ngửi... để biết thực phẩm có an toàn hay không.

* Đó là với rau, còn với thịt lợn, gà có chất tăng trọng, có dư lượng kháng sinh thì làm thế nào để phân biệt, thưa ông?

- Cái đó thì chỉ cảm quan thôi, phải làm xét nghiệm mới biết được chính xác.

Ông Huỳnh Lê Thái Hòa – Trưởng phòng Quản  lý  VSATTP  (Sở  Y  tế,  TP.HCM): Nhìn chung, nhiều người tiêu dùng vẫn còn quá dễ dãi trong việc lựa chọn sử dụng thực phẩm – đại đa số vẫn sử dụng những thực phẩm được bày bán ở nơi không đảm bảo vệ sinh, thực phẩm không có nguồn gốc, không có thông tin rõ ràng... chính điều này đã tạo điều kiện cho những người sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm không đảm bảo vệ sinh có “đất sống”! Trong một xã hội phát triển, người tiêu dùng có tính quyết định “mạng sống” đối với nhà sản xuất, người kinh doanh thực phẩm. Bởi, nếu tất cả chúng ta ai cũng có ý thức cao về vệ sinh trong việc lựa chọn, sử dụng thực phẩm, thì những nhà sản xuất, những người kinh doanh không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm sẽ “chết”, nếu muốn “sống” được buộc họ phải thay đổi hình thức sản xuất, kinh doanh cho đảm bảo các điều kiện vệ sinh... Bác sĩ Nguyễn Xuân Mai – Phó  viện trưởng  Viện  Vệ  sinh  y  tế  công  cộng (Bộ Y  tế  tại  TP.HCM): Thực phẩm không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm có thể gây hại ngay và gây hại lâu dài cho cơ thể. Gây hại ngay là tình trạng nhiễm vi sinh, hóa chất quá liều dẫn đến ngộ độc cấp tính, tiêu chảy, nôn ói; nếu nhiễm vi-rút thì gây viêm gan... Thực phẩm không đảm bảo, bị nhiễm, hay có chứa những hóa chất (hữu cơ, vô cơ), các kim loại nặng (Asen, thủy ngân, sắt, đồng, kẽm...) quá lượng quy định, thì khi sử dụng lâu ngày, chúng sẽ tích lũy lại trong cơ thể, gắn kết lên các cơ quan nội tạng gây ra tình trạng mỏi mệt, khiến quá trình chuyển hóa của cơ thể không tốt, nhất là những người già. Một số chất độc hại khi vào cơ thể sẽ gắn kết lên tế bào làm thay đổi tế bào... Thạc sĩ Đào Mỹ Thanh – Trưởng  khoa An toàn vệ sinh thực phẩm Trung tâm Y  tế  dự  phòng, TP.HCM): Nếu chúng ta sử dụng thực phẩm không đảm bảo điều kiện vệ sinh, thực phẩm bị nhiễm vi sinh, nhiễm hóa chất, chứa nhiều hàm lượng kim loại nặng... thì có thể có những nguy cơ trước mắt và nguy cơ lâu dài tác động lên sức khỏe: về nguy cơ trước mắt, thường chúng ta có thể biết được, đó là tình trạng nhiễm vi sinh vật, độc tố, gây rối loạn tiêu hóa, các bệnh đường ruột, tiêu chảy, tả, lỵ, thương hàn... Nếu nhiễm vi sinh ở mức độ nặng cũng rất nguy hiểm vì nó gây tiêu chảy cấp, gây bệnh tả, gây mất nước nhanh, nguy kịch nếu không được xử trí kịp thời... Còn về nguy cơ tiềm ẩn, lâu dài nhiều khi chúng ta không nhìn thấy được, đó là tình trạng ngộ độc mãn tính bởi thức ăn, thực phẩm không đảm bảo điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm (những thực phẩm được gia chế các hóa chất, phụ gia phẩm màu quá liều, hay phụ gia, hóa chất không được phép sử dụng; thực phẩm bị nhiễm các loại kim loại nặng như chì, kẽm, thủy ngân, thạch tín, sắt...). Nếu chúng ta sử dụng lâu dài những thực phẩm, thức ăn, đồ uống bị nhiễm những hóa chất, kim loại nặng như thế, thì lâu ngày các hóa chất, phụ gia, phẩm màu, kim loại nặng ấy sẽ tích tụ lại ở gan, trong cơ thể, chúng sẽ gây tác hại lên gan, gây ung thư gan; một số trường hợp sẽ làm biến đổi gien... Chính vì vậy, người tiêu dùng cần chọn lựa khi sử dụng thực phẩm – với thực phẩm có bao gói, thì phải có thông tin công bố nhãn mác, hàm lượng các thành phần, địa chỉ... đầy đủ; thực phẩm phải có nguồn gốc; thực phẩm được bày bán ở những nơi đảm bảo vệ sinh...  Thanh Tùng (ghi)

Káp thành Long (thực hiện)