Theo hãng tin AFP, cả Trưởng đoàn đàm phán hạt nhân của Iran Saeed Jalili và Ủy viên phụ trách chính sách đối ngoại của EU Javier Solana đều đánh giá cuộc đàm phán mới nhất tại Geneva (Thụy Sĩ) là "có tính xây dựng", nhưng ông Solana than phiền rằng Iran vẫn chưa đưa ra phản hồi cuối cùng về việc có ngừng chương trình hạt nhân nhằm đổi lấy các ưu đãi về chính trị và kinh tế hay không. Tổng thống Iran Mahmoud Ahmadinejad hôm qua đã mô tả cuộc họp là một "bước đi tới" trong việc giải quyết cuộc căng thẳng hạt nhân, vốn đã gây lo ngại về khả năng xảy ra xung đột và đẩy giá dầu lên cao.
Ông Solana, người đã trao cho Iran kế hoạch đổi ưu đãi về kinh tế, chính trị bằng việc ngưng chương trình hạt nhân từ 5 nước thành viên thường trực HĐBA LHQ và Đức hồi tháng trước, cho biết ông đang chờ quyết định của Tehran về đề xuất tổ chức các cuộc thương lượng sơ bộ trước khi tiến tới các cuộc đàm phán tiếp theo. Theo đó, 6 nước sẽ đồng ý không áp đặt các biện pháp trừng phạt mới trong thời gian 6 tuần nếu người Iran đồng ý không tiếp tục các hoạt động hạt nhân. Trong thời gian này, cả hai phía sẽ soạn thảo một thỏa thuận khung cho các cuộc đàm phán thực sự, vốn sẽ chỉ bắt đầu khi Iran ngừng các nỗ lực làm giàu uranium. Hãng tin Nga RIA-Novosti dẫn lời Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Kisliak, người có mặt tại cuộc họp hôm 19.7, nói rằng ông cũng hy vọng nhận được phản hồi từ Iran trong vòng 2 tuần - phạm vi thời gian đã được nhóm 5+1 nhất trí.
Đáng chú ý là cuộc họp hôm 19.7 có sự tham gia của Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Willia J.Burns. Đây là cuộc tiếp xúc trực tiếp đầu tiên giữa Washington với Tehran liên quan đến chương trình hạt nhân của nước này. Tuy nhiên, Mỹ đã cảnh cáo rằng Iran sẽ "đối mặt với sự đối đầu", tức các biện pháp trừng phạt mới, nếu không ngừng làm giàu uranium. "Chúng tôi hy vọng người Iran hiểu rằng các lãnh đạo của họ cần chọn lựa giữa hợp tác - vốn sẽ đem lại lợi ích cho tất cả, và đối đầu - vốn chỉ dẫn tới sự cô lập nhiều hơn", hãng tin AP dẫn lời phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ Sean McCormack. Quan chức này cũng cho biết ông Burns đã đưa ra một thông điệp "đơn giản, rõ ràng" rằng Iran phải ngừng làm giàu uranium trước khi đàm phán với Mỹ.
Iran đã phải gánh chịu 3 loạt biện pháp trừng phạt của LHQ vì từ chối ngừng làm giàu uranium, trong khi Mỹ và EU đã đơn phương áp đặt những biện pháp trừng phạt các ngân hàng của Iran. Theo giới phân tích, Iran có một động cơ mạnh mẽ để tiếp tục trì hoãn việc đi đến thỏa thuận bởi có thể họ đang nghĩ đến một "lộ trình nhượng bộ" của Mỹ. Ray Takeyh, một chuyên gia về Iran, phát biểu trên Báo Los Angeles Times: "Họ đã địu ông Burns đến đó (Geneva) tuần rồi, nhưng trong 3 tuần nữa, họ có thể lại địu bà (Condoleezza) Rice đến, và sau đó là (Phó tổng thống Dick) Cheney". Takeyh cho rằng theo quan điểm của Iran, "lằn ranh đỏ" của Mỹ, tức những yêu cầu không thể bàn cãi, đang đổi màu. Người Iran, theo Takeyh, cuối cùng sẽ chấp nhận thỏa hiệp với nhóm 5+1, bởi họ tin rằng họ có thể giành được thêm những điều khoản có lợi từ ông Bush hơn người kế nhiệm. Trong kế hoạch đổi lấy ưu đãi về chính trị và kinh tế bằng cách ngưng chương trình hạt nhân mà phương Tây cho là "rộng rãi", một số chuyên gia phân tích cho rằng nó thiếu một thành tố khiến Iran ngần ngại: một lời hứa từ bỏ mọi kế hoạch lật đổ Chính phủ Iran. Đối sách tiếp theo của Mỹ và EU là gì, thế giới phải chờ xem!
Trùng Quang