Phát hiện thuyền độc mộc cổ
Anh Tôn Thất Ấn, cho biết: "Giữa tháng 5, anh gặp được một người làm nghề cát sạn trên sông Hương, rao bán khúc gỗ có hình thù "kỳ lạ" vừa trục vớt được từ dưới đáy sông Hương. Sau khi nhìn kỹ khúc gỗ, anh Ấn biết đây là gỗ lim và chắc chắn không phải là một khúc gỗ thông thường. Bởi giữa thân khúc gỗ được khoét một lỗ rỗng có chiều dài 9,4m, đường tròn 1,43m. Sau khi tham khảo nhiều nhà chuyên môn anh Ấn được biết đây chính là một chiếc thuyền độc mộc cổ. Vị trí trục vớt chiếc thuyền này là khu vực đáy sông Hương, đoạn gần ngã ba Tuần".
Theo nhà nghiên cứu Hồ Tấn Phan, một người từng có nhiều năm nghiên cứu các cổ vật được trục vớt từ đáy sông Hương, thì chiếc thuyền này có niên đại khoảng hơn 700 năm và có nhiều yếu tố mỹ thuật như: ở hai đầu thuyền có chạm trổ rất tinh xảo, giữa mạn thuyền được đục đẽo khá công phu, tỉ mỉ. Ông khẳng định: trên thế giới nước nào có rừng và sông ngòi đều có thuyền độc mộc, nhưng việc phát hiện thuyền độc mộc còn nguyên vẹn như chiếc thuyền này tại lòng sông Hương là rất hiếm. Ở Tây Nguyên (tại khu vực hồ Lăk) vẫn còn một số người Ê Đê, Ba Na, Mơ Nông... sử dụng thuyền độc mộc trong sinh hoạt hằng ngày, nhưng giá trị về một chiếc thuyền cổ có niên đại hơn 500 năm thì hoàn toàn không có. Kể cả khu vực sinh sống của đồng bào các dân tộc Cơ Tu, Vân Kiều ở thượng nguồn sông A Sáp (miền tây Thừa Thiên-Huế) theo các tư liệu lịch sử và khảo cổ trong vòng 200 năm trở lại đây vẫn không thấy xuất hiện loại thuyền này. Đây là lần đầu tiên, tại Thừa Thiên-Huế phát hiện loại thuyền độc mộc cổ dưới lòng sông Hương.
Đáng khen hơn là đáng phạt
Sau khi nhận được thông tin người dân phát hiện được một chiếc thuyền độc mộc cổ đắm chìm dưới đáy sông Hương và đã được anh Tôn Thất Ấn, ở tại địa phương mua về, UBND xã Hương Hồ, huyện Hương Trà (tỉnh Thừa Thiên-Huế) đã có thông báo yêu cầu trong vòng 6 tháng không được bán, vận chuyển cổ vật này ra khỏi địa bàn. Đồng thời, yêu cầu ông Ấn phải có trách nhiệm bảo quản cổ vật và chờ các cơ quan chức năng văn hóa của tỉnh Thừa Thiên-Huế kiểm tra, thẩm định theo quy định của Luật Di sản. Hiện tại anh Ấn vẫn lưu giữ và bảo quản cổ vật thuyền độc mộc ở nhà theo thông báo của chính quyền địa phương để chờ cơ quan chức năng xử lý.
Ngày 24.6, UBND tỉnh đã có công văn giao trách nhiệm cho Công an tỉnh chủ trì phối hợp với VH-TT-DL, UBND huyện Hương Trà và các cơ quan liên quan tổ chức thu hồi thuyền độc mộc nêu trên theo quy định tại Khoản 4 Điều 18 Nghị định số 86/2005/NĐ-CP ngày 8.7.2005 của Chính phủ về quản lý và bảo vệ di sản văn hóa dưới nước. Theo đó, UBND tỉnh giao Sở VH-TT-DL: Tổ chức tiếp nhận, bảo quản, lập hội đồng giám định và dự thảo báo cáo Bộ VH-TT-DL về việc phát hiện thuyền độc mộc; Đề xuất UBND tỉnh khen thưởng kịp thời những tập thể, cá nhân có thành tích trong việc phát hiện thuyền độc mộc; đồng thời, xử lý những cá nhân có hành vi mua bán, vận chuyển trái phép di sản văn hóa dưới nước theo quy định hiện hành; UBND huyện Hương Trà chỉ đạo UBND xã Hương Hồ phối hợp với các cơ quan liên quan trong việc bảo vệ, thu hồi, bảo quản thuyền độc mộc nêu trên theo quy định tại Khoản 1 Điều 26 Nghị định số 86/2005/NĐ-CP ngày 8.7.2005 của Chính phủ. UBND tỉnh thông báo để các cơ quan liên quan triển khai thực hiện, báo cáo kết quả về UBND tỉnh trước ngày 30.6.2008. Ngày 14.7, trao đổi với PV Thanh Niên, ông Nguyễn Văn Thắng, Thanh tra Sở VH-TT-DL cho biết, việc thu hồi thuyền cổ đến nay vẫn chưa thực hiện là do phía Công an tỉnh có công văn đề nghị UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế giao Sở VH-TT-DL chủ trì công việc này đúng theo chức năng nhiệm vụ quản lý di sản.
Việc người dân do yêu quý cổ vật đã bỏ tiền ra mua, nhưng sau đó được chính quyền khuyến cáo đã chấp hành chờ cơ quan chức năng đánh giá thẩm định và xử lý cổ vật, theo chúng tôi đây là một việc làm đáng khen hơn là đáng phạt. Vì nếu không có những người biết yêu quý cổ vật như họ, chiếc thuyền độc mộc vô giá kia, sau khi vớt lên không ai dám chắc sẽ không biến thành củi đun!
Bùi Ngọc Long