* Thưa ông, với mục tiêu xây dựng một bộ máy công quyền mạnh, minh bạch, dự luật đã có thể đạt đến chưa?
- Về cơ bản là bao quát được hết, nhưng vẫn mang tính khung. Ví dụ trong đó có những tiêu chuẩn như trung với Đảng, tôn trọng nhân dân, có đạo đức... đó là những thuật ngữ hết sức hay nhưng không định lượng được. Theo tôi cần phải cụ thể hơn, chẳng hạn như lãnh đạo phải có trình độ như thế nào; nhân viên thì phải có thái độ ra sao, hay như không thực thi dân chủ trong công sở phải chịu trách nhiệm như thế nào.
* Ông quan tâm đến cái gì nhất ở dự thảo luật này?
- Thứ nhất là quyền của cán bộ công chức; thứ hai là những điều kiện để họ thăng tiến, phát triển và họ có thu nhập. Nhiều người hỏi tôi bình luận về việc nhiều người tài (thậm chí có chức vụ cao) trong bộ máy công quyền bỏ ra ngoài làm. Quan điểm của tôi rất rõ ràng, trong lĩnh vực công hiện nay, có hai thứ chưa bảo đảm. Một là tiền công (thu nhập) và hai là môi trường. Môi trường làm việc ở đây tôi không nói đến điều kiện vật chất mà muốn nhấn mạnh đến văn hóa công sở. Rất nhiều người tài bỏ đi không phải chỉ vì thu nhập mà quan trọng nhất, chẳng hạn họ đến cơ quan gặp một ông thủ trưởng mà họ không phục về chuyên môn, đạo đức khiến họ không muốn làm việc, nên họ chán và bỏ đi. Muốn giữ được người tài phải cải thiện bộ máy. Vì thế có lẽ tôi quan tâm đến nội dung thứ ba, đó là quy trình bầu cử, bổ nhiệm và tuyển dụng công chức, đặc biệt quy trình bổ nhiệm cán bộ lãnh đạo.
* Nhưng Bộ trưởng Nội vụ từng khẳng định nhiều lần rằng, quy trình bổ nhiệm của chúng ta đã khá hoàn hảo?
- Hoàn hảo trên phương diện lý thuyết, nhưng trên phương diện thực tiễn vẫn có vấn đề. Ví dụ có những trường hợp chọn một lãnh đạo lại không tham khảo ý kiến chuyên môn. Cũng có thể lấy phiếu thăm dò nhưng không ai công khai phiếu thăm dò như thế nào. Có thể qua các tổ chức như cơ quan tham mưu của thủ trưởng, nhưng tổ chức ý kiến cũng không công khai. Rồi đến thủ trưởng đặt ra bàn là chọn ai cũng không công khai thì không thể loại trừ những trường hợp chạy chức, chạy quyền. Muốn chấm dứt tình trạng này chỉ có công khai để nhân dân có ý kiến, đoàn thể có ý kiến và trên cơ sở đó cấp ủy quyết định một cách sáng suốt.
* Thưa ông, trong thực tế có chuyện, một người làm cơ quan nhà nước là một công chức "không tốt" nhưng khi được tuyển dụng vào làm ở một cơ quan nước ngoài lại trở nên rất chỉn chu?
- Tôi không đánh giá người ta tốt hay không mà vấn đề ở đây là ở cơ quan nước ngoài họ có quy chuẩn để sử dụng người. Đó là đồng lương xứng đáng với năng lực, trách nhiệm tương ứng quyền lợi được hưởng. Ở nước ngoài không có chuyện vào mà không ra. Có nghĩa rằng chúng ta đang thiếu những chế tài để tuyển, đào tạo và sử dụng được những cán bộ, công chức tốt.
* Bộ Nội vụ có quy định những quy tắc ứng xử tại công sở, nhưng theo ông tại sao nó không được thực hiện trên thực tế, dân vẫn kêu về thái độ nhũng nhiễu, cửa quyền, hách dịch của công chức khi tiếp xúc, giải quyết công việc của dân?
- Chúng ta rất nhiều quy tắc, quy định, tiêu chuẩn, đầy đủ đến mức không còn gì để nói. Nhưng quan trọng ở chỗ là chúng ta đề ra nhưng chúng ta không giám sát và khi xảy ra sai phạm thì không xử lý.
* Bây giờ phải làm gì, thưa ông?
- Nghiệp vụ có thể đào tạo. Nhưng quan trọng là đạo đức con người đó là sản phẩm của quá trình giáo dục có lỗ hổng về đạo đức, cộng thêm nữa là chúng ta đang lúng túng xử lý một tình huống có tính chất thế kỷ là thị trường và đạo đức, đặc biệt là đạo đức công vụ. Trong trường hợp này cũng nên đề xuất Nhà nước quan tâm đến đời sống của cán bộ công chức. Điều khiến một số người quên đi tư cách đạo đức nhiều khi chỉ vì một vài cái phong bao, phong bì...
Phải thay đổi cách tuyển dụng cán bộ, công chức. Tôi dạy nhiều học trò tôi biết, nguồn cán bộ của ta hiện rất có vấn đề. Nhiều khi là con ông cháu cha, học hành chẳng đến đâu, đi học tại chức, chuyên tu rồi về thi tuyển, rồi đỗ, rồi bổ nhiệm cán bộ. Chế độ tiền lương theo cách "đổ đồng" cũng triệt tiêu phát triển. Không thể duy trì mãi chế độ trả lương theo ngạch bậc, thay vào đó phải là trả lương theo công việc và hiệu suất lao động.
An Nguyên
(thực hiện)